Οι μαύρες τρύπες παρουσιάζονται συχνά ως μυστηριώδη αντικείμενα που καταστρέφουν οτιδήποτε βρεθεί στο πέρασμά τους. Ωστόσο, νέα ευρήματα του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Hubble της NASA δείχνουν ότι οι μαύρες τρύπες μπορούν να συνεισφέρουν στην δημιουργία νέων αστέρων. Συγκεκριμένα, το Hubble φωτογράφισε τον νάνο γαλαξία Henize 2-10 καταδεικνύοντας τη σύνδεση της μαύρης τρύπας στο κέντρο του γαλαξία με γειτονικό «μαιευτήριο άστρων».
Στο κέντρο των περισσότερων μεγάλων γαλαξιών, βρίσκεται μια υπερμεγέθης μαύρη τρύπα με μάζα εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου. Όπως έχουν δείξει τα δεδομένα από παλαιότερες παρατηρήσεις, αυτού του είδους οι μαύρες τρύπες μπορούν να συμβάλουν στον σχηματισμό νέων άστρων. Σε νάνους γαλαξίες, όμως, το φαινόμενο παρατηρείται εξαιρετικά σπάνια. Γι’ αυτό παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα ευρήματα της μελέτης του Henize 2-10, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Nature στις 19 Ιανουαρίου, από ερευνητές του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μοντάνα.
Εικόνα: NASA/ESA/Zachary Schutte (XGI)/Amy Reines (XGI)/Alyssa Pagan (STScI)
Ο Henize 2-10 είναι ένας νάνος γαλαξίας με μάζα 10 δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από τη μάζα του Ήλιου και απέχει από τη Γη περίπου 34 εκατομμύρια έτη φωτός. Είχε βρεθεί στο επίκεντρο μελέτης και πριν από 10 χρόνια, όταν παρατηρήθηκε εκπομπή ραδιοκυμάτων και ακτίνων-X από το κέντρο του γαλαξία. Οι ερευνητές προσπάθησαν τότε να προσδιορίσουν το αντικείμενο από το οποίο προερχόταν η ακτινοβολία. Στο πλαίσιο της έρευνας, είχαν διατυπωθεί δύο υποθέσεις. Σύμφωνα με την πρώτη, στο κέντρο του γαλαξία βρίσκεται μια υπερμεγέθης μαύρη τρύπα που επιταχύνει τα υλικά γύρω της, με αποτέλεσμα να ακτινοβολούν. Εναλλακτικά, σύμφωνα με τη δεύτερη υπόθεση, η ακτινοβολία μπορεί να προέρχεται από υπολείμματα μιας έκρηξης σουπερνόβα.
Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές παρατήρησαν ένα ρεύμα αερίου να συνδέει το κέντρο του γαλαξία με ένα «μαιευτήριο άστρων» σε απόσταση περίπου 230 ετών φωτός. Πρόκειται για ηλεκτρικά φορτισμένο, ιονισμένο αέριο που απομακρύνεται από τον πυρήνα του γαλαξία με ταχύτητες που αγγίζουν τα 1,8 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα.
Το τηλεσκόπιο Hubble φωτογράφισε τον γαλαξία, δίνοντάς μας μια καλή εικόνα των ταχυτήτων του αερίου σε κάθε θέση. Μετά από ανάλυση των δεδομένων, φαίνεται ότι τελικά δίνεται απάντηση στο ερώτημα που τέθηκε 10 χρόνια πριν: οι ταχύτητες που παρατηρήθηκαν θα μπορούσαν να έχουν προκληθεί μόνο από μια μαύρη τρύπα, και όχι από έκρηξη σουπερνόβα. Εξάλλου, εκτιμάται ότι ο συγκεκριμένος γαλαξίας φιλοξενεί μία υπερμεγέθη μαύρη τρύπα, μάζας τριών εκατομμυρίων ηλιακών μαζών. Έτσι, η αλληλεπίδραση του υλικού που επιταχύνεται από τη μαύρη τρύπα με το πυκνό αέριο που ήδη προϋπήρχε στην περιοχή φαίνεται να οδηγεί στον σχηματισμό νέων άστρων.
Η αξία της μελέτης υπερμεγεθών μαύρων τρυπών σε νάνους γαλαξίες έγκειται στην ομοιότητα των νάνων γαλαξιών με τους πρώτους γαλαξίες που σχηματίστηκαν στο σύμπαν. Μελετώντας τον τρόπο με τον οποίο οι μαύρες τρύπες, όπως αυτή που βρίσκεται στον Henize 2-10, συνεισφέρουν στη δημιουργία νέων άστρων, ίσως μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο οι αρχέγονοι γαλαξίες δημιούργησαν ένα σημαντικό μέρος των άστρων τους.
Στόχος των ερευνητών είναι να παρατηρήσουν περισσότερες περιπτώσεις νάνων γαλαξιών με υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες στο μέλλον, χρησιμοποιώντας το τηλεσκόπιο James Webb.
