Ο ουρανός του μήνα – Νοέμβριος 2026

8

Στο άρθρο αυτό θα δούμε τις θέσεις των αστερισμών και των ουράνιων σωμάτων κατά τη διάρκεια του Νοεμβρίου 2026.

Λίγο μετά τη δύση του Ηλίου

Καθώς οδεύουμε προς τον χειμώνα, οι νύχτες μεγαλώνουν σε διάρκεια και ο Ήλιος δύει νωρίς. Λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα, στον ουρανό κοιτώντας δυτικά βλέπουμε γνωστούς αστερισμούς του καλοκαιριού, όπως είναι ο Σκορπιός και ο Τοξότης, και σχηματισμούς όπως το θερινό τρίγωνο που τα άστρα του διακρίνονταν κάθε νύχτα του καλοκαιριού. Όλα αυτά τα αντικείμενα πλέον είναι ορατά για λίγες ώρες, αφού δύσει ο Ήλιος, και μετά χάνονται κάτω από τον ορίζοντα. Τους επόμενους μήνες θα μπορούν να παρατηρηθούν ολοένα και λιγότερο. Επομένως, τα απογεύματα του Νοεμβρίου είναι από τα τελευταία που μπορούμε να δούμε τα γνωστά μας αστέρια του καλοκαιριού, μέχρι την επανεμφάνισή τους στον πρωινό ουρανό του χειμώνα.

Τη νύχτα

Αν και θα είναι ορατός για αρκετούς μήνες ακόμη, είναι μια καλή περίοδος να παρατηρήσουμε τον αστερισμό του Ταύρου. Πρόκειται για έναν γνωστό αστερισμό του φθινοπώρου και του χειμώνα, λόγω των λαμπρών αστέρων και άλλων ουράνιων αντικειμένων που διαθέτει.

Το εντυπωσιακότερο ουράνιο αντικείμενο στον αστερισμό του Ταύρου είναι οι «Πλειάδες» (Pleiades/Messier 45). Πρόκειται για ένα ανοιχτό αστρικό σμήνος, γνωστό στην Ελλάδα και με την ονομασία «Πούλια». Οι Πλειάδες περιέχουν πάνω από 1.000 άστρα, με 7 από αυτά να είναι ορατά με γυμνό μάτι και να έχουν έντονο γαλάζιο χρώμα. Υπό πολύ καλές συνθήκες, μπορούν να γίνουν ορατά με γυμνό μάτι μέχρι και 14 αστέρια από το σμήνος. Θα εντοπίσουμε εύκολα τις Πλειάδες σε σκοτεινό ουρανό, χωρίς ειδικό εξοπλισμό. Βέβαια, για να τις παρατηρήσουμε πιο προσεκτικά απαιτείται να χρησιμοποιήσουμε κιάλια ή τηλεσκόπιο.

Οι «Υάδες» είναι ένα ακόμα ανοιχτό αστρικό σμήνος στον αστερισμό του Ταύρου. Θα τις εντοπίσουμε κοντά στον αστέρα Αλντεμπαράν, το λαμπρότερο άστρο του αστερισμού. Αν και πρόκειται για ένα λιγότερο εντυπωσιακό αστρικό σμήνος από τις Πλειάδες, οι Υάδες είναι το κοντινότερο ανοιχτό αστρικό σμήνος στη Γη, σε απόσταση μόλις 153 ετών φωτός.

Πέρα από αστρικά σμήνη, στον Ταύρο εντοπίζουμε και πολύ όμορφα νεφελώματα. Ένα από αυτά είναι το «Crystal Ball Nebula», επίσης γνωστό και με την επίσημη ονομασία του, NGC 1514. Πρόκειται για ένα πλανητικό νεφέλωμα, δηλαδή ένα νεφέλωμα που σχηματίστηκε έπειτα από τον «θάνατο» ενός αστέρα παρόμοιας μάζας με αυτή του Ήλιου. Το νεφέλωμα αυτό ανακαλύφθηκε από τον διάσημο αστρονόμο William Herschel το 1790. Αν και το ουράνιο αντικείμενο είχε παρατηρηθεί και από άλλους προηγουμένως, υπήρχε η πεποίθηση πως επρόκειτο για μια ομάδα άστρων που βρίσκονταν κοντά το ένα στο άλλο και δεν μπορούσαν να διακριθούν ξεχωριστά μέσα από τα τηλεσκόπια της εποχής. Ο Herschel ήταν αυτός που διαπίστωσε πως η πραγματικότητα ήταν διαφορετική, και πως το αντικείμενο ήταν τελικά νεφέλωμα. Το Crystal Ball Nebula εντοπίζεται στα σύνορα του αστερισμού του Ταύρου με αυτόν του Περσέα, βορειοανατολικά των Πλειάδων.

Στον αστερισμό του Ταύρου βρίσκονται τα ακτινοβόλα σημεία των βροχών μετεώρων «Βόρειοι Ταυρίδες» (η διεθνής ονομασία τους είναι Northern Taurids) και «Νότιοι Ταυρίδες» (η διεθνής ονομασία τους είναι Southern Taurids). Τα μετέωρα της πρώτης βροχής προέρχονται από τον αστεροειδή 2004 TG10, ενώ της δεύτερης από τον κομήτη 2P Encke. Πρόκειται για μικρά σωματίδια σκόνης που φλέγονται όταν εισέρχονται στην ατμόσφαιρα της Γης, προκαλώντας τα γνωστά σε όλους «πεφταστέρια». Η βροχή των Βόρειων Ταυρίδων θα κορυφωθεί στις 12 Νοεμβρίου και των Νότιων Ταυρίδων λίγες ημέρες πριν, στις 5 του μηνός.

Η τελευταία βροχή μετεώρων για τον μήνα Νοέμβριο θα κορυφωθεί τη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου. Πρόκειται για τους «Λεοντίδες» (η διεθνής ονομασία τους είναι Leonids). Το ακτινοβόλο σημείο της βροχής είναι στον αστερισμό του Λέοντα και τα μετέωρα προέρχονται από τον κομήτη Tempel-Tuttle.

Οι πλανήτες Άρης, Δίας και Κρόνος θα είναι ορατοί τα βράδια του Νοεμβρίου, με τους πρώτους δύο να ανατέλλουν μετά τα μεσάνυχτα.

Νωρίς το πρωί

Αν κοιτάξουμε στον ουρανό στα ανατολικά – νοτιοανατολικά λίγο πριν ξημερώσει θα εντοπίσουμε δύο λαμπρά άστρα λίγο πάνω από τον ορίζοντα. Το ένα, στην κατεύθυνση της ανατολής, είναι κοκκινωπό και πρόκειται για τον αστέρα Αρκτούρο. Ανήκει στον αστερισμό του Βοώτη και είναι ένα από τα πιο λαμπρά αστέρια του νυχτερινού ουρανού. Βρίσκεται στη φάση του κόκκινου γίγαντα αστέρα και στο τέλος της ζωής του θα καταλήξει να είναι ένας λευκός νάνος, όπως θα συμβεί και με τον Ήλιο μας.

Το δεύτερο άστρο, το οποίο βρίσκεται πιο δεξιά από τον Αρκτούρο, είναι ο Στάχυς. Αν και φαίνεται στον ουρανό ως ένα αστέρι, στην πραγματικότητα αποτελείται από δύο άστρα που περιφέρονται το ένα γύρω από το άλλο σε μικρή απόσταση και άλλο ένα σε μεγαλύτερη απόσταση που περιφέρεται γύρω από τα δύο πρώτα. Επομένως, πρόκειται για ένα τριπλό σύστημα αστέρων. Βρίσκεται σχετικά κοντά στη Γη, σε απόσταση μόλις 260 ετών φωτός από αυτήν. Επειδή τα δύο άστρα του συστήματος βρίσκονται πολύ κοντά το ένα στο άλλο, οι ισχυρές βαρυτικές δυνάμεις που ασκούνται μεταξύ τους προκαλούν παραμορφώσεις στο σχήμα τους.

Πριν την ανατολή του Ηλίου στα ανατολικά – νοτιοανατολικά εντοπίζουμε χαμηλά στον ορίζοντα τον πλανήτη Ερμή. Επειδή η απόσταση του Ερμή από τον Ήλιο είναι μικρότερη απ’ ότι η αντίστοιχη της Γης, ο Ερμής πάντα φαίνεται κοντά στον Ήλιο στον ουρανό. Επομένως, η παρατήρησή του είναι σχετικά δύσκολη, καθώς μπορούμε να τον εντοπίσουμε χαμηλά στον ορίζοντα, και δύει λίγη ώρα μετά τον Ήλιο. Θα μπορούμε να τον παρατηρήσουμε κυρίως από τα μέσα του μήνα και μετά. Η καλύτερη μέρα για την παρατήρησή του, μάλιστα, θα είναι η 20η Νοεμβρίου, όποτε και θα βρεθεί σε μέγιστη δυτική αποχή. Θα φαίνεται, δηλαδή, να απέχει τη μέγιστη απόσταση από τον Ήλιο στον ουρανό και θα μπορεί να παρατηρηθεί για περισσότερη ώρα.

Στην ίδια περιοχή του ουρανού εντοπίζουμε και την Αφροδίτη. Μάλιστα, αν την παρατηρήσουμε μέσα από τηλεσκόπιο ή κιάλια θα διαπιστώσουμε πως παρουσιάζει φάσεις, όπως η Σελήνη. Έτσι, παρατηρώντας τη διαφορετικές ημέρες μπορούμε να δούμε διαφορετικό τμήμα της επιφάνειάς της φωτισμένο.

Φάσεις της Σελήνης

Τέλος, σε ό,τι αφορά τη Σελήνη, αυτή θα βρίσκεται στη φάση του τρίτου τετάρτου την 1η του μηνός και σε φάση νέας σελήνης στις 9 Νοεμβρίου. Ωστόσο, κατά τη φάση της νέας σελήνης δεν μπορεί να παρατηρηθεί, καθώς το ημισφαίριο το οποίο είναι στραμμένο προς τη Γη δε φωτίζεται από τον Ήλιο. Η Σελήνη θα βρεθεί σε φάση πρώτου τετάρτου στις 17 Νοεμβρίου. Η πανσέληνος παρατηρείται το βράδυ της 24ης Νοεμβρίου στον αστερισμό του Ταύρου.

Ακολουθεί πίνακας με την ορατότητα των πλανητών για αυτόν τον μήνα.

Ερμής	Ορατός κυρίως στα μέσα προς τέλη του μήνα στα ανατολικά – νοτιοανατολικά λίγο πριν το ξημέρωμα
Αφροδίτη	Ορατή αυτόν τον μήνα στα ανατολικά – νοτιοανατολικά πριν το ξημέρωμα
Άρης	Ορατός ολόκληρο τον μήνα τη νύχτα μετά τα μεσάνυχτα
Δίας	Ορατός ολόκληρο τον μήνα τη νύχτα μετά τα μεσάνυχτα
Κρόνος	Ορατός ολόκληρο τον μήνα τη νύχτα

Ακολουθεί εικόνα με τον αστροχάρτη του μήνα.